سازوکار پنهان تسویه تجارت ایران و چین؛ چگونه نفت ایران به اعتبار کالا تبدیل می‌شود؟

رویترز در گزارشی اختصاصی از ایجاد یک شبکه شبه‌تهاتری میان تهران و پکن پرده برداشت که بر اساس آن، درآمدهای نفتی ایران بدون عبور از شبکه بانکی بین‌المللی، به اعتباری برای خرید کالاهای چینی تبدیل می‌شود؛ سازوکاری که برآورد شده طی یک سال گذشته حدود ۲ تا ۲.۵ میلیارد دلار از تجارت دو کشور را مدیریت کرده است.

به گزارش جلالات نیوز به نقل از رویترز، این ساختار مالی به ایران اجازه می‌دهد درآمد حاصل از فروش نفت به چین را برای تأمین اقلام استراتژیک از جمله دارو، تجهیزات ارتباطی و پروژه‌های زیرساختی هزینه کند، بدون آنکه انتقال ارزی مستقیمی میان خریداران ایرانی و صادرکنندگان چینی رخ دهد.

هسته مرکزی: از «ژوهای ژنرونگ» تا «چوشین»

طبق روایت پنج منبع آگاه، خریداران نفت ایران که از طرف شرکت دولتی چینی «ژوهای ژنرونگ» (Zhuhai Zhenrong) فعالیت می‌کنند، ماهانه صدها میلیون دلار را نزد نهادی به نام «چوشین» (ChuXin) سپرده‌گذاری می‌کردند. این مبالغ، بهای نفت خریداری‌شده از شرکت‌های مرتبط با شرکت ملی نفت ایران (ثبت‌شده در هنگ‌کنگ) بوده است.

پس از این سپرده‌گذاری، منابع مالی در اختیار صادرکنندگان چینی و شرکت‌های پیمانکار در پروژه‌های زیرساختی ایران قرار می‌گرفت. رویترز گزارش داده که حدود ۷۰ درصد این درآمدها به پروژه‌های زیرساختی اختصاص یافته و مابقی صرف تسویه حساب شرکت‌هایی شده که کالا به ایران صادر کرده‌اند.

نکته قابل تأمل: رویترز تأکید کرده است که جست‌وجوی آن در سامانه ثبت شرکت‌های چین هیچ سابقه‌ای از نهادی به نام «چوشین» پیدا نکرده و این احتمال وجود دارد که این نهاد، عملاً تنها در اسناد و جداول مالیِ «خارج از سیستم بانکی» وجود خارجی داشته باشد.

ابعاد گسترده و ادعاهای حساس

این شبکه که به نظر می‌رسد از سال ۲۰۲۱ (با محوریت تأمین دارو و واکسن کرونا) فعال بوده، با تشدید فشارهای بین‌المللی نقش پررنگ‌تری در حفظ تجارت ایران و چین ایفا کرده است. در بخشی از گزارش رویترز، ادعاهایی مبنی بر استفاده از این مسیر برای تأمین تجهیزات چند میلیون دلاری پدافند هوایی مطرح شده است؛ هرچند این خبرگزاری تأکید کرده که قادر به تأیید مستقل این معاملات نبوده و شواهدی دال بر اطلاع تولیدکنندگان چینی از مقصد نهایی محصولات وجود ندارد.

وزارت خارجه چین در پاسخ به پرسش‌های رویترز، از وجود چنین سازوکاری اظهار بی‌اطلاعی کرده و بر مخالفت پکن با تحریم‌های یک‌جانبه تأکید کرده است. نمایندگی‌های ایران نیز واکنشی به این گزارش نشان نداده‌اند.

تحلیلی بر «فراز انرژی»: تداوم در سایه ابهام

از منظر «فراز انرژی»، اهمیت این گزارش تنها در دور زدن محدودیت‌های بانکی نیست، بلکه در تبدیلِ «درآمد غیرقابل انتقال» به «منبع مصرفی» است. چین با این روش، هم به نفت خام با تخفیف دسترسی دارد و هم ریسک بانک‌های بزرگ خود را در برابر تحریم‌های ثانویه آمریکا به حداقل رسانده است.

با این حال، این زنجیره تسویه به‌دلیل غیرشفاف بودن، به‌شدت آسیب‌پذیر است. گزارش رویترز همچنین به یک متغیر جدید اشاره می‌کند: از زمان برقراری محاصره دریایی در ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶، فعالیت این شبکه با چالش‌های جدی مواجه شده و داده‌ها نشان می‌دهد محموله‌های نفت خام ایران عملاً متوقف شده‌اند.

این گزارش نشان می‌دهد که حتی پیچیده‌ترین سازوکارهای مالی نیز بدون تداوم در «جریان فیزیکی صادرات نفت»، کارایی خود را از دست می‌دهند.